Diyetisyen Şefika Aydın ve Uzman Diyetisyen
Selahattin Dönmez sizlere hangi besinlere hangi baharatları kullanmanız
gerektiği ile ilgili pratik bir beslenme rehberi hazırladı.
Bitki ve baharatların kullanımı geçmişe dayanan bir mutfak geleneğidir. Akdeniz
ve Ortadoğu üzerinden yapılan baharat ticareti yaklaşık 2000 yıldan daha eski
bir geçmişe sahiptir. 1. yüzyılda Romalı Apicus yemeğin lezzetini
zenginleştirecek baharat kombinasyonlarını tarif etmiştir. Baharatlar
Christopher Colombus'u okyanusu aşmak üzere yola çıkmaya iten sebepler iken
şimdi sofralarımızın vazgeçilmezi olma aşamasına gelmişlerdir.
Birçok insan "baharat" ve "bitki"
terimlerini karıştırmaktadır. Aralarında bir fark vardır. Tropikal alanlarda
yetişenler; bitkinin dış kabuğu, tomurcuk, meyve, kök, tohum ya da gövdesinden
elde edilir. Genellikle kurutulmuş haldedir; ancak sarımsak ve zencefil
bunların dışındadır. Bitkiler ise ılıman iklimlerde yetişir. Bir bitkiden hem
baharat hem de herb ( bitki ) elde edilebilir. Örneğin kişniş bitkisinin
tohumlarından köri tozu elde edilirken aynı bitkinin yaprakları da lezzet için
kullanılır. Kişniş yaprakları Meksika mutfağının vazgeçilmez çeşnilerinden
biridir.
Taze
ve kuru bitkilerin aromalarını korumak için onları dikkatlice saklamak gerekir.
Özellikle ağzı sıkıca kapatılmış kaplarda serin, kuru ve karanlık bir yerde (
buzdolabı hariç ) muhafaza ediniz. Isı, ışık ve hava baharatın tadına zarar
verir; dolayısı ile mümkün olduğunca rutubetli ortamlardan uzak tutmak
gerekmektedir.
Kendi bitkinizi
yetiştirmenin ise 3 farklı yolu vardır. Bunlar;
*Dondurma... Bitkileri iyice yıkayın ve suyunu alın,
ister olduğu gibi iterse küçük parçalar halinde doğradıktan sonra buzdolabı
poşetlerine koyup dondurucuya yerleştirin. Donmuş olan bu bitkileri ihtiyaç
duydukça çıkarıp çorba veya birçok yemeğe koyabilirsiniz. Özellikle fesleğen,
rezene, biberiye ve nane bu yöntem için uygun olan bitki türleridir.
*Fırında kurutma... İlk önce bitkileri iyice yıkayın,
havlu kağıt ile kurulayın ve yaprakları gövdelerinden ayırın. Fırına tek kat
olarak koyun. Fırının kapağını çok hafifi bir biçimde açık bırakarak birkaç
saat 40 C
ayarlanmış fırında ısıtın. Yapraklar kızarmadan fırından çıkarın. Soğutup
sıkıca kapatılmış kavanozlarda saklayın.
*Mikrodalga fırında kurutma... İlk önce yaprakları
yıkayın ve kağıt havluların arasına yerleştirin. 2-3 dakikalığına en düşük
ayarda kurutun.
Baharatların ve bitkilerin pişirme işleminin
sonunda eklenmesi lezzetlerinin kaybolmamasını sağlamaktadır. Özellikle sıvı
ortam lezzetlerinin çıkması için daha uygundur.
Yemek pişirmede bitki ve baharatları
kullanırken yeni yılda size birkaç basit öneri:
1.Fırında pişirilecek tavuğun içini bitki ve
turunçgil kabuğu ile örneğin biberiye ve dilimlenmiş limonla doldurup yemeği
daha renkli ve lezzetli hale dönüştürebilirsiniz.
2.Sebze yemeklerinin yanına ve daha birçok et yemeğinin yanına garnitür olarak
dereotu, maydanoz, sarımsak, Frenk soğanı gibi bitkileri az yağlı yoğurtla
blenderize edin.
3.Sirke ve meyve suyu gibi ekşi malzemelerle bitki yada baharatları karıştırıp
yağsız karışımlar hazırlayın. Örneğin; portakal suyu ve Hindistan cevizi hoş
bir karışım olur. Bitkili sirkeler çorba ve salatalara lezzet katarlar.
4.Maden suyu, buzlu çay, limonata ve gazlı içecekleri hoş kokulu sardunya, taze
bitki filizleri ve yenilebilir çiçeklerle tatlandırabilirsiniz.
5.Et üzerine marine etmek amacıyla sürülebilecek çok özel karışımlar vardır.
Turunçgil karışımı: Rendelenmiş limon, portakal ya da misket limonu
kabuğu ile dövülmüş sarımsak ve karabiberi karıştırın
Biber sarımsak karışımı:
Sarımsak tozu, karabiber ve kırmızıbiberi karıştırın.
İtalyan karışımı: taze ya da kurutulmuş kekik, fesleğen, İtalyan maydanozu,
sarımsak ve biberiyeyi karıştırın.
Bitki ve turunçgil karışımı:
Taze ya da kurutulmuş kekik, karabiber, biberiye, dövülmüş sarımsak, limon,
kırmızı toz biber, limon suyu ve 1 yemek kaşığı zeytinyağını karıştırın.
PEYNİR VE SÜT ÜRÜNLERİ
Çedar ve Amerikan: toz kırmızıbiber, Frenk soğanı, hardal tohumu, acısız
kırmızıbiber.
Çökelek: Frenk soğanı, acısız kırmızıbiber, maydanoz
Yoğurt: Tarçın, dereotu, nane, Frenk soğanı
YUMURTA
Çırpılmış: Fesleğen, kekik
Omlet: Kekik, nane, toz kırmızı tatlı biber
BALIK
Balık çeşitleri: Fesleğen, defneyaprağı, dereotu, toz kırmızıbiber, ada çayı,
kekik
İstakoz: Sarımsak, tarhun
Karides: Fesleğen, dereotu, zencefil
MEYVE
Her tür meyve: Tarçın, karanfil, zencefil, nane, Hindistan cevizi, biberiye
ET
Dana eti: Fesleğen, biberiye, kekik
Jambon: Sarımsak, hardal tozu, tarhun
Hamburger: Zencefil, kereviz tohumu, kekik
Köfte: Kekik, soğan
Koyun: Sarımsak, nane, kekik, biberiye
Karaciğer: Fesleğen, soğan
Domuz eti: Acı kırmızıbiber, toz kırmızıbiber, tarçın, karanfil, biberiye,
kekik
Yahni: Fesleğen, defneyaprağı, toz kırmızıbiber, tarçın, karanfil, biberiye,
kekik
Süt danası: Fesleğen, köri tozu, biberiye, adaçayı, kekik
KÜMES HAYVANLARI
Tavuk: Zencefil, kekik, adaçayı, tarhun
Tavuk dolma: Fesleğen, soğan, maydanoz, adaçayı, kekik
PATATES MAKARNA PİRİNÇ
Patates: Fesleğen, kimyon, kekik, dereotu, maydanoz
Makarna: Fesleğen, Frenk soğanı, kekik, safran
Pirinç: Kimyon, rezene, safran
SALATALAR
Tavuk: Kereviz tohumu, kekik, tarhın, Frenk soğanı
Yumurta: Kekik, tarhun
Balık: Kekik, tarhun, Frenk soğanı
Bahçe bitkileri: Fesleğen, karabiber, sarımsak, nane, soğan, kekik, tarhun,
Frenk soğanı
Sebzeler: Kekik
SOSLAR
Peynir: Kırmızıbiber, Frenk soğanı
Domates: Fesleğen, rezene, kırmızıbiber, adaçayı, kekik
Krema: Fesleğen, köri, tarhun, kekik
Hepsi: Maydanoz
ÇORBALAR
Tavuk: Rendelenmiş küçük Hindistan
ceviz kabuğu, defneyaprağı, kırmızıbiber, maydanoz, adaçayı, kekik
Et suyu: Fesleğen, kırmızıbiber, maydanoz
Kremalı: Biberiye, ada çayı, tarhun, Frenk soğanı
Balık: Kereviz tohumu, safran, tarhun, kekik
Baklagiller: Kişniş, fesleğen, biberiye, kekik
Mantar: Tarhun, karabiber
Patates: Dereotu, Frenk tozu, köri tozu
Domates: Karanfil, sarımsak, defneyaprağı, karanfil, ada çayı
Sebze: Karabiber, fesleğen, defneyaprağı, kekik
SEBZELER
Genel: Fesleğen, maydanoz
Brokoli: Karaman kimyonu, kekik
Lahana: Kereviz tohumu, nane, tarhun
Brüksel lahanası: Ada çayı, kekik
Havuç: Fesleğen, defneyaprağı, zencefil, nane, kekik
Karnabahar: Küçük Hindistan cevizi, tatlı kırmızı toz biber
Taze fasulye: Karanfil, fesleğen, ada çayı, kekik
Mantar: Tarhun, kekik
Soğan: Fesleğen, kekik
Bezelye: Fesleğen, nane, adaçayı, tarhun, kekik
Patates: Sarımsak,, maydanoz, biberiye
Ispanak: Biberiye, kekik, küçük Hindistan cevizi
Kabak ve tatlı patates: Yenibahar, tarçın, karanfil, zencefil, kekik
Domates ve Hindistan cevizi: Fesleğen, defneyaprağı, karanfil, kekik, Hindistan
ceviz
|